کهکشانها در قرآن، ص: 13

فصل 1 رب السموات السبع- و فاطر السموات و الارض‏

دانشمندان رشته هیئت و کیهان شناسى متفقا بر اساس تحقیقات و پژوهشهاى مداوم معتقدند که جهان هستى از بدو جهان آغازین، یعنى از مرحله پیدایش ذرّات بنیادى- گاز- تا دورانهاى مختلف ششگانه به تدریج در اثر واکنشهاى متقابل عناصر متضاد و افزایش دما و اصطکاک و انفجارات و انقباض و نهایتا منجر به تقطیع ابرهاى گازى گشته است.

آنها مدت زمان تشکیل مراحل جنین ستارگان و ایجاد کهکشانها و منظومه‏ها و غیره تا به حالت کنونى را به شانزده میلیارد سال با مقیاس سال شمسى یا میلادى تخمین زده‏اند.

البته اختلاف نظرهاى فاحشى هم در کم و زیادى این زمان وجود دارد که اغلب دانشمندان معاصر با محاسبه‏هاى تقریبى آن را از شانزده تا بیست میلیارد سال حدس زده‏اند. در هر صورت آنچه مسلم و قطعى است این است که جهان از طریق تحولات و دگرگونیهاى مختلف و به تدریج به صورت طى مراحل به تکامل کنونى رسیده است.

قرآن کریم در چهارده قرن پیش همین نظر را داده و فرموده است: «الَّذِی خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ وَ ما بَیْنَهُما فِی سِتَّةِ أَیَّامٍ». با توجه به مفاد آیه مذکور جهان هستى در شش دوره خلق شده و تکوین یافته، و مسلما این شش دوره نیز شامل زمان بسیار

کهکشانها در قرآن، ص: 14

طولانى بوده است همچنین با توجه به مفاد خطبه‏هاى اول و نود و دویست و دو و هفتاد نهج البلاغه این سخن تأیید شده که حاکى از مرحله به مرحله بودن و زمان بسیار طولانى آن است.

در قرآن کریم آیات فراوانى هست که به طولانى بودن مراحل خلقت در دوره‏هاى مختلف آن اشارات روشنى دارد که به خواست خداوند ذیلا به تحقیق آن مى‏پردازیم.

مى‏دانیم که کلمه جلاله «ربّ» از اسمهاى اعظم و مختص به نام پروردگار علىّ و اعلا و از اسماى حسناى خداوند است. و نیز آگاهیم که هر اسم معنا و بطنى دارد و یکى از معانى واژه «ربّ» مربّى، پرورش دهنده، تربیت تدریجى و به عمل آورنده است که در فارسى آن را به نام پروردگار مى‏خوانیم.

اکنون ریشه واژه «ربّ» را با استفاده از گفتار مفسرین بزرگوار بررسى مى‏کنیم:

1- در اقرب الموارد آمده است: «الصبى ربّا. ربّاه حتى ادرک» یعنى بچه را تربیت کرد و پرورش داد تا به رشد رسید. و اطلاق آن بر فاعل یعنى مربى به طور استعاره است.

2- «راغب» گوید: ربّ در اصل به معنى تربیت است و بر فاعل به گونه استعاره گفته مى‏شود. و بطور مطلق فقط بر خداوند اطلاق مى‏گردد.

3- طبرسى در مجمع البیان در تفسیر «رَبِّ الْعالَمِینَ» در سوره مبارکه حمد، آن را مالک، رییس، مربى، صاحب، و پرورش دهنده معنا فرموده و سپس این حدیث را هم از معصوم علیه السّلام نقل نموده است: «وَ ما رَبُّ الْعالَمِینَ؟ قالَ رَبُّ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ» «1» از امام علیه السّلام سؤال شد: معناى رب العالمین (که روزى ده بار در نمازهاى واجب مى‏خوانیم) چیست؟ امام علیه السّلام فرمود: یعنى پرورنده همه آسمانها و زمین و عالمیان:

4- قاموس قرآن مى‏گوید: رب به معنى مربّى از اسماى حسنى و مخصوص مقام ربوبیت خداوند است. و مقصود از رب العالمین پرورش دادن و تربیت کردن تمام موجودات است.

______________________________
(1) سوره شعرا، آیه 26.